Deneme sonucu geldiğinde ilk bakılan şey nettir. Net bir özettir ama bir sonraki denemede neyi değiştireceğini söylemez. Onu söyleyen, tek tek sorulardır: hangisinde, neden takıldın?
Deneme analizi neden net saymaktan fazlası?
İki denemede aynı neti yapan iki öğrenci bambaşka durumda olabilir. Birinin hataları dikkatsizliktir ve birkaç alışkanlıkla kapanır; diğerininki hiç çalışılmamış konulardır ve haftalar ister. Net bu farkı göstermez. Deneme analizinin işi, neti oluşturan hataları görünür kılmaktır.
Hata yapıp ardından doğrusunu öğrenmek, doğru geri bildirimle desteklendiğinde öğrenmeye zarar vermez, çoğu zaman yardım eder (Metcalfe, 2017). Analiz bu düzeltme anını yakalar; hata defteri de onu tekrarlanabilir kılar.
Analiz ne zaman yapılmalı?
Aynı gün, mümkünse denemeden hemen sonra. Bir sorunun neden yanlış gittiğini anlamak için o soruyu çözerken ne düşündüğünü hatırlaman gerekir; bu bilgi günler içinde silinir. Analizi birkaç güne ertelersen elinde yalnızca doğru ve yanlış işaretleri kalır.
Bunu kolaylaştırmanın yolu denemenin kendisindedir: emin olmadan işaretlediğin soruların yanına küçük bir işaret koy. Analizde tahminle doğru yaptığın soruları bu işaretten tanırsın.
Adım adım deneme analizi
- Soruları üç gruba ayır. Hata yaptıkların, boş bıraktıkların ve tahminle doğru yaptıkların. Üçüncü grup en sık atlanandır ama önemlidir: emin olmadan verilen doğru cevaplar, üzerinde durulmazsa sonraki testte daha sık kaybolur (Butler ve ark., 2008).
- Cevap anahtarına bakmadan bir kez daha dene. Boş bıraktığın ve emin olamadığın sorulara süre tutmadan yeniden bak. Sınav baskısı olmadan çözebildiklerin dikkat ya da süre sorununa, yine çözemediklerin bilgi eksiğine işaret eder.
- Çözümü anla, sonra kapat. Cevap anahtarı, çözüm kitabı ya da çözüm videosuyla her soruda nerede ayrıldığını bul. Çözümü okuyup "anladım" demek yetmez: çözüm gözünün önündeyken her şey anlaşılır görünür (Koriat ve Bjork, 2005). Çözümü kapat ve soruyu kendin çöz.
- Hatanın türünü yaz. Dikkatsizlik mi, yarım bilgi mi, tamamen yabancı mı? Her soru için tek kelime yeter.
- Örüntüye bak. Hatalar aynı derste ya da konuda mı toplanıyor? Aynı tür mü tekrarlıyor? Sınavın son bölümünde mi yoğunlaşıyor? Sonuncusu süre yönetimine işaret eder.
- Seçtiğin soruları hata defterine geçir. Sorunun kendisini, dersini, konusunu ve hata türünü yaz; cevabı değil. Bu sorular önümüzdeki haftalarda aralıklarla yeniden çözülecek.
- Tamamen yabancı konuları plana ekle. Bu soruların çaresi soru çözmek değil, önce konu çalışmaktır. Çalışma planına konu olarak ekle.
Hata defterinin nasıl kurulacağını ve tekrar takvimini hata defteri rehberinde anlattık.
Hata türleri denemede nasıl görünür?
| Hata türü | Denemedeki belirtisi | Analizde kendine sor |
|---|---|---|
| Dikkatsizlik | Soruyu yeniden çözünce hemen doğru buluyorsun. | Hangi adımda kaydım: okurken mi, işlemde mi, işaretlerken mi? |
| Yarım bilgi | İki şık arasında kaldın ya da formülün bir parçası eksikti. | Tam olarak neyi hatırlayamadım? |
| Tamamen yabancı | Soruya nereden başlayacağını bilemedin. | Bu konuyu hiç çalıştım mı? |
Netlerden ne okunur, ne okunmaz?
Denemeler zorluk bakımından birbirinden farklıdır; iki deneme arasındaki birkaç netlik fark çoğu zaman gerçek bir değişim değildir. Tek bir denemenin sonucuna göre çalışma planını değiştirme. Birkaç denemeye yayılan örüntüye bak: aynı konu her denemede hata üretiyorsa asıl sinyal odur.
Sık yapılan hatalar
- Analizi ertelemek. Neden takıldığını unuttuğunda analiz, cevap anahtarını okumaya döner.
- Yalnızca yanlışlara bakmak. Boşlar ve tahminle doğrular en az yanlışlar kadar bilgi taşır.
- Çözümü okuyup geçmek. Anlamak ile çözebilmek aynı şey değildir; çözümü kapatıp soruyu yeniden çöz.
- Her soruyu deftere yazmak. Defter şişer ve tekrar edilemez olur. Bir daha karşına çıksa yine takılacağın soruları seç.
Sık sorulan sorular
- Deneme analizi ne kadar sürmeli?
- Sabit bir süre yok. Ölçü şu: hata yaptığın, boş bıraktığın ve tahminle doğru yaptığın her soru için nedenini yazabilmiş olman.
- Tahminle doğru yaptığım soruları da analiz etmeli miyim?
- Evet. Emin olmadan verilen doğru cevaplar, üzerinde durulmadığında sonraki testte daha sık kayboluyor. Bu soruları da hata defterine almak iyi bir fikir.
- Deneme analizini ne zaman yapmalıyım?
- Aynı gün, mümkünse denemeden hemen sonra. Bir sorunun neden yanlış gittiğini anlamak için çözerken ne düşündüğünü hatırlaman gerekir; bu bilgi birkaç gün içinde silinir.
- Deneme analizinden sonra ne yapmalıyım?
- Seçtiğin soruları hata defterine geçir ve aralıklarla yeniden çöz; tamamen yabancı çıkan konuları çalışma planına ekle. Analiz, ancak ardından gelen tekrarla işe yarar.