Sınavdan önceki gece bir konuyu üç saat çalışmak, aynı konuyu üç ayrı günde birer saat çalışmakla aynı süreyi alır. Ama bir ay sonra ikisinden geriye kalan aynı değildir. Aralıklı tekrar bu farkın adıdır.
Aralıklı tekrar nedir?
Aralıklı tekrar, bir bilgiyi tek oturumda yığmak yerine araya zaman koyarak birkaç kez çalışmaktır. Karşıtı yığılmalı çalışmadır: aynı konuyu bir oturumda defalarca tekrar etmek.
Yığılmalı çalışma o anda daha verimli hissettirir; bilgi tazedir, her tekrar akıcı geçer. Aralıklı tekrar ise daha zahmetli hissettirir, çünkü her seferinde biraz unutmuş olarak başlarsın. Araştırmalar kalıcılığın büyük ölçüde tam da bu zahmetten geldiğini gösteriyor.
Unutma eğrisi
Unutmayı ilk kez sistematik olarak ölçen Hermann Ebbinghaus'tur. 1880'lerde kendi üzerinde yaptığı deneylerde anlamsız hece listeleri ezberledi ve farklı sürelerden sonra ne kadarını yeniden öğrenmesi gerektiğini ölçtü (Ebbinghaus, 1885). Ortaya çıkan eğrinin biçimi yalındır: unutma ilk saatlerde ve günlerde hızlıdır, sonra giderek yavaşlar. Yüz yılı aşkın bir süre sonra aynı deneyi tekrarlayan araştırmacılar benzer bir eğri buldu (Murre ve Dros, 2015).
Bu biçimin pratik bir sonucu var: ilk tekrarları erken ve sık yapmak, sonrakileri seyrekleştirmek. Unutmanın en hızlı olduğu dönemde yapılan tekrar, en çok kaybı önler.
Aralıklı tekrar neden işe yarar?
Aralık etkisi (spacing effect) psikolojinin en sağlam bulgularından biridir. Yüzlerce deneyi bir araya getiren bir derleme, aralıklı çalışmanın yığılmalı çalışmaya göre hatırlamayı tutarlı biçimde artırdığını gösteriyor (Cepeda ve ark., 2006). On yaygın çalışma tekniğini karşılaştıran kapsamlı bir incelemede aralıklı çalışma, kendini sınamayla birlikte "yüksek fayda" notu alan iki teknikten biri oldu (Dunlosky ve ark., 2013).
Etkinin mekanizması hâlâ tartışılıyor, ama iki açıklama öne çıkıyor. Birincisi, biraz unutulmuş bir bilgiyi yeniden çağırmak için harcanan çaba o bilgiyi güçlendiriyor. İkincisi, farklı zamanlarda yapılan tekrarlar bilgiyi farklı bağlamlara bağlıyor ve sonradan hatırlamayı kolaylaştırıyor (Kang, 2016).
Aralıklar nasıl seçilir?
Evrensel bir en iyi aralık yok. Cepeda ve arkadaşlarının (2008) binden fazla katılımcıyla yaptığı çalışma, en iyi aralığın bilgiyi ne kadar süre hatırlaman gerektiğine bağlı olduğunu gösterdi: hatırlama süresi uzadıkça en iyi aralık da uzuyor. Aynı çalışmada aralığı en iyi değerin ötesine uzatmak performansı yalnızca yavaş yavaş düşürdü; aralığı gereğinden kısa tutmak ise daha pahalıydı.
Genişleyen aralıkların (1, 3, 7, 14 gün gibi) eşit aralıklardan açıkça üstün olduğu da kanıtlanmış değil. Karpicke ve Roediger (2007), genişleyen aralıkların kısa vadede, eşit aralıkların ise iki gün sonraki testte daha iyi sonuç verdiğini buldu. Asıl fark tekrarın zamana yayılmasından ve her tekrarın gerçek bir hatırlama denemesi olmasından geliyor; aralıkların tam değeri ikinci planda.
Yine de başlamak için genişleyen bir ritim pratiktir: ilk günlerdeki hızlı unutmayı yakalar, sonra tekrar yükünü azaltır. Hata defteri için makul bir başlangıç:
| Tekrar | Ne zaman |
|---|---|
| 1. tekrar | Soruyu ekledikten sonra, aynı gün ya da ertesi gün |
| 2. tekrar | 1. tekrardan 1 gün sonra |
| 3. tekrar | 2. tekrardan 3 gün sonra |
| 4. tekrar | 3. tekrardan 7 gün sonra |
| Sonrası | Takılmadan çözene kadar 14 günde bir |
Sınava aylar varsa aralıkları açabilir, sınav yaklaştıkça sıklaştırabilirsin.
Tekrar, yeniden okumak değildir
Aralıklı tekrarın işe yaraması için her tekrarın bir hatırlama denemesi olması gerekir. Bir soruyu yeniden çözmeye çalışmak, çözümünü yeniden okumaktan daha kalıcı öğrenme sağlar (Roediger ve Karpicke, 2006). Tekrarda cevabı önce kendin üret; takılırsan o zaman bak.
Bu yüzden hata defterinde cevabı sorunun yanına yazmamak önemlidir. Cevap gözünün önündeyse tekrar bir okuma alıştırmasına döner. Defterin nasıl kurulacağını hata defteri rehberinde adım adım anlattık.
Hata defterine uygulamak
- Kısa ve düzenli oturumlar. Her gün yapılan kısa bir tekrar, haftada bir yapılan uzun oturumdan daha çok aralık demektir. Sırası gelen soruları çöz, gerisini sonraya bırak.
- Kaçırdığın günü telafi etmeye çalışma. Bir günü atlarsan ertesi gün iki günlük tekrarı birden yapmaya zorlama; kaldığın yerden devam et. Birkaç günlük kayma aralıklı tekrarın faydasını ortadan kaldırmaz, ama bir kenara bırakılan defter kaldırır.
- Öğrendiğini çıkar. Takılmadan çözdüğün soruyu listeden çıkar ki tekrar yükün büyümesin.
- Soru tiplerini karıştır. Aynı dersin farklı konularından soruları karışık sırayla çözmek, hangi yöntemin hangi soruya uyduğunu ayırt etmeyi de çalıştırır (Rohrer ve Taylor, 2007).
Sık sorulan sorular
- Aralıklı tekrar ile tekrar okumak arasındaki fark nedir?
- Aralıklı tekrar, çalışmanın ne zaman yapıldığıyla ilgilidir: tekrarları günlere yaymak. Tekrar okumak ise nasıl yapıldığıyla: bilgiyi yeniden gözden geçirmek. En iyi sonuç, aralıklı yapılan ve her seferinde hatırlamaya dayanan tekrardan gelir.
- 1-3-7-14 kuralı bilimsel mi?
- Aralıklı tekrarın kendisi en sağlam öğrenme bulgularından biridir; ama 1, 3, 7 ve 14 günlük aralıkların tek doğru aralık olduğunu gösteren bir araştırma yok. Bu ritim, akılda kalan ve ilk günlerdeki hızlı unutmayı yakalayan pratik bir başlangıçtır.
- Tekrar gününü kaçırırsam ne olur?
- Kaldığın yerden devam et. En iyi aralığı birkaç gün aşmak, aralığı gereğinden kısa tutmaktan daha az zarar verir; iki günlük tekrarı bir güne sıkıştırmaya çalışma.
- Aralıklı tekrar hangi derslerde işe yarar?
- Kelime ve tarih gibi ezbere dayalı bilgilerde olduğu kadar matematik ve fen problemlerinde de kullanılır; aralık etkisi farklı içerik türlerinde gösterilmiştir. Problem çözerken tekrar, çözümü okumak değil soruyu yeniden çözmek demektir.